Abdullah Paşa Çeşmesi, Trabzon'un Zağnos Burcu'nda duran 1844 tarihli Ampir üslubundaki mermer çeşmedir. Sultan Abdülmecid tuğrası, hayat ağacı bezemesi ve 18 beyitlik Farsça kitabesiyle kent taş eserlerinin önemli örneklerindendir.
Zağnos Paşa Kulesi'nin doğu girişine yaslanmış bu mermer çeşme aslında yerinden taşınmış bir eser. Kitabesine göre 1844'te (Hicri 1260) dönemin Trabzon Valisi Haznedarzade Abdullah Paşa yaptırmış, ama ilk yeri burası değil. Taksim Meydanı'nda su maksemi yanında duruyordu. Bulvar ve meydan düzenlemesi sırasında sökülüp Atapark'ta bir süre atıl kaldı, sonra 1981'de Garnizon Komutanı Hüsnü Göktuğ'un girişimiyle şimdiki yerine, Zağnos Burcu'nun doğu yüzüne yeniden kuruldu.
Düz lentolu, haznesiz ve tek lüleli bu çeşme kaide, su teknesi, lüle aynalığı, kitabelik ve taç bölümlerinden oluşuyor. Taç kısmında Sultan Abdülmecid'in tuğrası oval bir kartuş içinde aplike tekniğiyle işlenmiş; çevresinde akantus yaprakları, güneş kursu ve gülbezek motifleri simetrik bir kompozisyon kuruyor. Lüle aynalığının ortasında stilize bir hayat ağacı motifi var, bu da Selçuklu taş işçiliğine bir gönderme sayılıyor. Aynalığın üstünde dört sütun ve dokuz satıra cetvellenmiş, 18 beyitlik Farsça bir kitabe duruyor. Taşınma sırasında kaybolan oturmalıklar dışında yapı büyük ölçüde orijinal kalmış.
Benzer detaylar İstanbul'daki Ali Bey Çeşmesi'nde (1836) ve Bezmiâlem Valide Sultan Çeşmeleri'nde (1843-45) de görülüyor. Abdullah Paşa Çeşmesi bu açıdan başkentteki örneklere öykünen, taşra için oldukça iddialı bir yapı.
Rehberin Notu
Çeşme Nasıl Buraya Taşındı?
Abdullah Paşa Çeşmesi'nin hikayesi biraz dolambaçlı. İlk kurulduğu yer bugünkü Zağnos Burcu değil, Taksim Meydanı'ndaki su maksemi yanı. Yavuz Sultan Selim Bulvarı ve meydan düzenlemesi yapılırken çeşme ve maksem sökülmüş, bir süre Atapark alanında atıl durumda beklemiş. 1981'de Garnizon Komutanı Hüsnü Göktuğ'un girişimiyle şimdiki yeri olan Zağnos Burcu'nun doğu yüzüne yeniden kurulmuş. Taşınma sırasında oturmalıklar kaybolmuş, ama taç ve kitabelik bölümü büyük oranda orijinal kalmış.
Bezemeleri Yakından Görmek
Çeşmenin en dikkat çekici kısmı taç bölümü. Ortada oval bir kartuş içinde Sultan Abdülmecid'in tuğrası aplike tekniğiyle işlenmiş, üstünde ışık demeti motifi var. İki yanda akantus yaprakları gülbezek motifini S biçiminde sarıyor, üstte güneş kursu, altta gülbezek ile bitiyor. Lüle aynalığının ortasındaki stilize hayat ağacı ise Selçuklu taş plastiğine bir gönderme. Fotoğraf çekerken en çok merak edilen detay bu kitabelik bölümü oluyor.
Nasıl Gidilir?
Çeşme Ortahisar Mahallesi'nde, Zağnos Burcu'nun altında, şehir merkezinde yer alıyor. Atapark çevresine gelen şehir içi otobüs ve dolmuşlarla kolayca ulaşılabilir. Merkezdeki oteller ve Uzun Sokak çevresinden yürüme mesafesinde.
Ne Kadar Zaman Ayırmalı?
Çeşme başlı başına 10-15 dakikalık bir durak. Zağnos Burcu, Atapark ve çevresindeki tarihi surları da gezmek isterseniz bu bölgeye yarım gün ayırmak daha mantıklı. Çeşme bu rotanın küçük ama detaylı bir parçası oluyor.
Çevredeki Diğer Duraklar
Zağnos Burcu'na bitişik olduğu için surlar boyunca yürüyüş yapanlar çeşmeyi doğal olarak görüyor. Atapark, Trabzon Kalesi kalıntıları ve merkezdeki Osmanlı dönemi yapıları aynı yürüyüş rotasına dahil edilebilir.
Gezerken Neye Dikkat Etmeli?
Çeşme açık havada, çevresinde koruma bariyeri yok. Dokunurken veya fotoğraf çekerken taşınabilir orijinal detaylara, özellikle taç kısmındaki güneş kursuna dikkat edin. Kitabe metnini okumak isteyenler yakın çekim fotoğraf çeksin, çünkü Farsça beyitler uzaktan seçilmiyor.
Abdullah Paşa Çeşmesi Videoları
Abdullah Paşa Çeşmesi videoları sayfa hızını korumak için siz bu bölümü açtığınızda yüklenir.
Videoları göster
Sık Sorulan Sorular
Son güncelleme:
