Taşhan, Malatya'nın Hekimhan ilçesinde 1218'de Selçuklu döneminde inşa edilen taş kervansaray olup, kapısındaki kitabesi Ermenice, Arapça ve Süryanice olmak üzere üç dilde yazılı olması Türk-İslam mimarisinde eşsiz bir örnektir.
Taşhan, Malatya'nın Hekimhan ilçesinde, ilçe merkezinin ortasında duruyor. Kitabesine göre 1218 yılında Selçuklu Sultanı I. İzzeddin Keykavus döneminde, dönemin tanınmış hekimlerinden Ebusalim Bin Ebu-l Hasan Şamas El Hekim yaptırmış. Hana ismini veren de bu doktor; ilçenin adı olan Hekimhan da buradan geliyor. Giriş kapısının üzerindeki kitabe üç dilde: sol tarafı Ermenice, ortası Selçuklu sülüsüyle Arapça, sağ tarafı Süryanice. Bu üç dilli kitabe yapının en çok konuşulan özelliği.
Han iki bölümden oluşuyor. Önde kare planlı bir avlu ve çevresinde sıralanan, her birinde ocak bulunan odalar var; bu odaların üzeri kaburgalı beşik tonozla örtülü. Arka tarafta ise üç nefe ayrılmış, dikdörtgen planlı kapalı bir hol yer alıyor. Bu bölümü Alaaddin Keykubat döneminde eklemişler. Osmanlı dönemine ait üçüncü bir kitabe de yapının 1661'de, IV. Mehmet saltanatında onarım gördüğünü belgeliyor. Süsleme yok; taş işçiliği sade, işlevsel bir ticaret ve konaklama mimarisi sergiliyor.
Han 2006-2009 arasında Vakıflar Bölge Müdürlüğü tarafından restore edilmiş. Bazı ziyaretçiler restorasyonda zeminin parke taşla kaplanmasını ve duvarların beyaz boyanmasını eleştiriyor, orijinal dokunun bozulduğunu düşünüyor. Bir dönem içeride dükkanlar varmış, sonra boşalmış. Günümüzde zaman zaman düğün salonu olarak, cuma günleri de köylülerin yöresel ürün sattığı bir yer olarak kullanılıyor. İçeri her zaman giriş serbest olmayabiliyor, bazı ziyaretçiler kapalı bulduğunu belirtiyor.
Rehberin Notu
Ziyaret İçin En Uygun Zaman
Hekimhan yazın sıcak, kışın soğuk ve karlı olabiliyor. İlkbahar veya sonbahar ayları yol ve gezinti açısından daha rahat. Cuma gününe denk getirirseniz han çevresindeki köylü pazarını da görme şansınız oluyor, bu da ziyareti biraz daha hareketli kılıyor. Işık açısından öğleden önce gitmek, taş cephedeki kitabe detaylarını görmek için daha uygun.
Nasıl Gidilir
Malatya merkezden Hekimhan'a özel araçla veya ilçeler arası minibüslerle ulaşılıyor, yol yaklaşık 1-1,5 saat sürüyor. Hekimhan'a vardıktan sonra Taşhan ilçe merkezinde, Fatih Mahallesi'nde yer alıyor. Otogar veya minibüs indirme noktasından yürüyerek ya da kısa bir şehir içi ulaşımla gidebilirsiniz.
Ne Kadar Zaman Ayırmalı
Taşhan küçük bir yapı. Dıştan mimariyi incelemek, kitabeyi okumak ve avluya (açıksa) göz atmak için 20-30 dakika yeterli. Hekimhan'da aynı gün Köprülü Mehmet Paşa Camii'ni de görüp yarım günlük bir gezi planlayabilirsiniz.
Çevredeki Diğer Duraklar
Ziyaretçilerin sık andığı ikinci durak Köprülü Mehmet Paşa Camii; ikisi de Hekimhan merkezde, aralarında birkaç dakikalık yürüme mesafesi var. Malatya rotasına Hekimhan'ı ekleyecekseniz, dönüş yolunda merkez şehirdeki müzeler veya kayısı bahçeleriyle günü tamamlayabilirsiniz.
Ziyaret Öncesi Bilinmesi Gerekenler
Bazı ziyaretçi yorumlarında iç mekana girişin kısıtlı olduğu, kapıların kapalı bulunduğu belirtiliyor; bu nedenle içeri girebileceğinizi garanti etmeyin. Restorasyon çalışmasının (2006-2009) zemini parke taşla kapladığı, duvarları beyaz badana ile boyadığı yönünde eleştiriler var. Özgün dokunun bir kısmının değiştiğini düşünenler bulunuyor. Yapıda süsleme unsuru yok, sade bir taş mimari bekleyin.
Fotoğraf İçin İyi Noktalar
Giriş kapısı üzerindeki üç dilli kitabe en çok fotoğraflanan detay. Avlu girişinden çekilen kare, kapı kemerini ve kitabeyi aynı karede vermeye uygun. Cuma pazarı kurulduğunda han önündeki hareketlilik de günlük yaşamı yansıtan bir kare sunuyor.
Tarihçe
Taşhan'ın inşası üç ayrı kitabeyle belgelenmiş bir süreç izliyor. İlk bölüm 1218'de I. İzzeddin Keykavus döneminde, ikinci bölüm (avlulu kısım) Alaaddin Keykubat döneminde (1219-1237) tamamlanmış. Osmanlı döneminde, IV. Mehmet saltanatında (1661) yapının onarım gördüğü üçüncü kitabeden anlaşılıyor. Hanı yaptıran kişi, adını da hana ve sonradan ilçeye veren hekim Ebusalim Bin Ebu-l Hasan Şamas El Hekim.
Sık Sorulan Sorular
Son güncelleme:
