Şeyh Çoban Türbesi, Sivas Kaleardı Mahallesi'nde kesme taştan yapılmış 14. yüzyıl türbesidir; sekizgen kubbesi ve üç kitabesiyle Osmanlı döneminden günümüze ulaşan dini bir yapıdır.
Şeyh Çoban Türbesi, Sivas kent merkezinde Kaleardı Mahallesi'nde duruyor. Yapının kesin inşa tarihi bilinmiyor. Ama külliyeye ait çeşmenin kitabesinde 1323 yılı geçiyor; bazı araştırmacılar türbenin de aynı döneme, İlhanlı yıllarına ait olduğunu düşünüyor. Kare planlı, kesme taştan yapılmış türbenin kubbesi sekizgen bir kasnak üzerinde yükseliyor. İçeride mezar odası ve ayrı bir ziyaret yeri var; mezar odasına ziyaret yerinden geçiliyor.
Burada yatan kişinin kimliği tam netlik kazanmamış bir konu. Türbe Şeyh Hüseyin Rai veya Şeyh Çoban Veli adıyla anılıyor; bazı menakıb kitaplarında Necmeddin Kübra'ya bağlı bir şeyh olduğu yazılı, ama bu bilgi kesinleşmiş değil. İç mekanda "Şeyh Taceddin-i Arifi" yazılı iki ahşap sanduka bulunuyor. Yapının üç kitabesi de onarım tarihlerini kaydediyor: 1370'te Eretna Beyliği döneminde, 1458'de Fatih Sultan Mehmed devrinde, 1900-1901'de ise II. Abdülhamid zamanında yapılan tamiratlar bunlar arasında. Osmanlı döneminde türbeye bağlı bir vakıf kurulmuş; Sivas ve çevresindeki köylerin vergi gelirleri, tarla mahsulleri buraya bağışlanmış, zaviye görevlilerinin ve konaklayan yolcuların giderleri bu vakıftan karşılanmış.
Türbenin etrafı 1,20 metrelik taş duvar ve üzerinde 80 santimlik ferforje demir korkulukla çevrili. Mahalleye adını veren bir yapı olarak Sivas'ın kent tarihinde önemli bir yer tutuyor. Ama günümüzde bakım durumu zaman zaman eleştiri konusu oluyor.
Rehberin Notu
Türbenin Tarihi ve Kim Yatıyor
Türbenin kesin yapım yılı bilinmiyor. Külliyeye ait çeşmenin kitabesinde 1323 tarihi geçtiği için türbenin de bu döneme, İlhanlı yıllarına ait olabileceği düşünülüyor. Burada yatan kişi Şeyh Hüseyin Rai veya Şeyh Çoban Veli adıyla biliniyor; bazı menakıb kitaplarına göre Necmeddin Kübra'ya bağlı bir şeyhmiş, ama bu bilgi kesin değil. İç mekanda "Şeyh Taceddin-i Arifi" yazılı iki ahşap sanduka bulunuyor. Bu da türbenin kimliği konusundaki belirsizliği artıran bir detay.
Mimari Detaylar
Türbe kesme taştan yapılmış, kare planlı bir yapı. Kubbe sekizgen bir kasnak üzerine oturuyor; dışarıdan bakıldığında dikkat çeken bir silüet kazandırıyor bu da. İçeride mezar odası ve ayrı bir ziyaret yeri var; ziyaretçiler mezar odasına ziyaret bölümünden geçerek ulaşıyor. Etrafı 1,20 metre yüksekliğinde taş duvarla, üzeri de 80 santimlik ferforje demir korkulukla çevrili durumda.
Kitabelerdeki Onarım İzleri
Türbenin günümüze üç kitabesi ulaşmış. İlkinde 1370 yılında Eretna Beyliği döneminde yapılan bir onarımdan söz ediliyor. İkincisinde, 1458'de Fatih Sultan Mehmed zamanında Pir Ahmed Bey'in azatlı kölesi Yusuf bin Abdullah tarafından yapılan tamirat kayıtlı. Üçüncüsü ise 1900-1901 yıllarında II. Abdülhamid döneminde türbe mütevellilerinin girişimiyle yapılan yenilemeyi anlatıyor. Bu üç kayıt, yapının Eretna Beyliği'nden Osmanlı'nın son dönemine kadar sürekli bakım gördüğünü ve zamanla ilk halinden hayli değiştiğini gösteriyor.
Vakıf Geçmişi
Osmanlı döneminde Şeyh Çoban Veli Vakfı kurulmuş ve türbeye önemli gelirler bağışlanmış. Beypınarı, Emirhan ve Tozanlı nahiyesine bağlı köylerin vergi gelirleri ile Sivas'taki 52 tarlanın mahsul geliri bu vakfa aktarılmış. Zaviye görevlilerinin maaşları, buradaki dervişlerin ve konaklayan yolcuların yeme içme giderleri de yine bu vakıf bütçesinden karşılanmış. Bu detay, türbenin sadece bir mezar yapısı değil, aynı zamanda bir konaklama ve yardımlaşma merkezi olarak işlev gördüğünü gösteriyor.
Ulaşım
Şeyh Çoban Türbesi, Sivas kent merkezine yakın Kaleardı Mahallesi'nde bulunuyor. Şehir merkezinden yürüyerek veya kısa bir taksi yolculuğuyla ulaşılabilir. Sivas'ın diğer tarihi yapılarını (Ulu Cami, Divriği Ulu Camii gibi daha uzak noktalar hariç, kent içi türbeler ve camiler) gezerken rotaya eklemek pratik bir seçenek.
Ziyaret Öncesi Not
Türbenin bakım durumu zaman zaman yerel basında ve sosyal medyada eleştiri konusu oluyor; bazı ziyaretçiler yapının hak ettiği ilgiyi görmediğini dile getiriyor. Ziyarete gitmeden önce güncel durumu ve açık olup olmadığını yerel kaynaklardan teyit etmekte fayda var.
Sık Sorulan Sorular
Son güncelleme:
